ဒီးဒုတ္ဦးဘခ်ိဳ (၁၈၉၃-၁၉၄၇)

ဒီးဒုတ္ ဦးဘခ်ဳိမွာ ေျမာင္းျမဇာတိ ျဖစ္သည္။
အဖ ျမန္မာေဆးဆရာႀကီး ဦးဘုိးစာႏွင့္ အမိေဒၚျမစ္ တုိ႕မွ ၁၈၉၃ ခု ဧၿပီလ ၂၄ ရက္ေန႕တြင္ ဖြားျမင္သည္။
အသက္ ၁၄ ႏွစ္တြင္ ေျမာင္းျမၿမိဳ႕ ဆရာ ဦးေမာင္ေမာင္ေက်ာင္းမွ သတၲမတန္းကိုအထူးေအာင္၍ စေကာလားရွစ္
ပညာသင္ဆု ရရွိ ခဲ့သည္။ ထိုေနာက္ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ စိန္ေပါလ္ေက်ာင္းတြင္ ဆက္လက္ပညာသင္ယူရာ ၁ဝ တန္းကို
အထူးေအာင္ေသာေၾကာင့္ ပညာသင္ဆုထပ္ရသည္။ ရန္ကုန္တကၠသိုလ္တြင္ ဘီေအအထက္တန္းတက္ေနဆဲ မ်က္စိ
ေရာဂါေၾကာင့္ တကၠသိုလ္မွ ထြက္ခဲ့ရသည္။ ေပါင္းတည္ႏွင့္ ဟသၤာတၿမိဳ႕မ်ားတြင္ အစိုးရေက်ာင္းဆရာအျဖစ္
အမႈထမ္းခဲ့သည္။ ပညာအုပ္လည္းလုပ္ခဲ့ဖူးသည္။

၁၉၂ဝ တြင္ ေဒၚလွေမႏွင့္ လက္ထပ္သည္။ အမ်ဳိးသားေက်ာင္းမ်ား ဖြင့္လာေသာအခါ အစိုးရဝန္ထမ္းအျဖစ္မွထြက္ၿပီး
အမ်ဳိးသားေကာလိပ္တြင္ ျမန္မာစာ ဆရာဝင္လုပ္သည္။ အစိုးရ အေထာက္အပံ့မယူေသာ အမ်ဳိးသားေက်ာင္းဆရာလည္း
လုပ္ခဲ့ဖူးသည္။ တပတ္တႀကိမ္ထုတ္ ‘ျမန္မာ့ ရီဗ်ဴ းဂ်ာနယ္’ ကို အယ္ဒီတာခ်ဳပ္ အျဖစ္ ဦးစီးထုတ္ေဝခဲ့သည္။
ထုိေနာက္ ‘ဒီးဒုတ္ ဂ်ာနယ္’ ကို ၁၉၂၅ ခုႏွစ္တြင္ ဦးစီး ထုတ္ေဝရာတြင္ ဒီးဒုတ္ဦးဘခ်ဳိဟု ထင္ရွားလာသည္။

ဆရာႀကီးသည္ အဂၤလိပ္ - ျမန္မာႏွင့္ ပါဠိစာေပမ်ားတြင္ ႏွံ႕စပ္ၿပီး ေဆးက်မ္း၊ ေဗဒင္၊ နကၡတ္ႏွင့္ အဂၢိရတ္ပညာ
မ်ားကိုလည္းလိုက္စားခဲ့သည္။ ျမန္မာသီခ်င္းႀကီးကိုလည္း စည္းစနစ္က်စြာတတ္ေျမာက္သူ တဦးျဖစ္သည္။
တူရိယာ၊ ကဗ်ာ၊ ဂီတကို ျမတ္ႏိုးၿပီး ေစာင္းေကာက္ကိုလည္း ပိုင္ႏိုင္စြာတီးတတ္သည္။

ျမန္မာသီခ်င္းႀကီး သီခ်င္းခန္႕မ်ားကို မူမွန္အတိုင္း ျဖစ္ေစရန္ ‘ဂီတဝိေသာဓနိ’ က်မ္းကိုလည္းတည္းျဖတ္ခဲ့သည္။
၁၉၃၈ ခုႏွစ္ အတြင္း ဒီးဒုတ္ေန႕စဥ္သတင္းစာကို ထုတ္ေဝခဲ့သည္။ ဆရာႀကီးသည္ သတင္းစာဆရာ၊ အယ္ဒီတာ၊
စာေရးဆရာစသည့္ စာေပသမားတဦးအေနျဖင့္ ျပည္သူလူထု ႏိုင္ငံေရး အသိတရား ႏိုးၾကားေစသည့္
စာေပမ်ားကိုလည္း ေရးသားခဲ့သည္။

အဂၤလိပ္တုိ႕ ေပးေသာ ဒိုင္အာခီအုပ္ခ်ဳပ္ေရးႏွင့္ ၉၁ဌာနအုပ္ခ်ဳပ္ေရးတို႕ကိုဆန္႕က်င္ခဲ့သည္။
ေဖဘီယန္ (Fabian) ပါတီကိုလည္း တည္ေထာင္ခဲ့ၿပီး ဥကၠ႒အျဖစ္ တာဝန္ယူခဲ့သည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံစာေရးဆရာအသင္း
ဥကၠ႒လည္း ျဖစ္ခဲ့ေသးသည္။ ၁၉၃၆ ခုႏွစ္ တကၠသိုလ္ သပိတ္ေမွာက္ ေက်ာင္းသားမ်ား ေစာင့္ေရွာက္ေရးအဖြဲ႕ဝင္
တဦးလည္း အျဖစ္လည္းတာဝန္ယူခဲ့သည္။ ဂ်ပန္ေခတ္ အဓိပတိ ေဒါက္တာဘေမာ္ အစုိးရလက္ထက္တြင္အတုိင္ပင္ခံ
လႊတ္ေတာ္အမတ္အျဖစ္ ထမ္းေဆာင္ ခဲ့သည္။ စာေရးဆရာအသင္း နယက လည္း ျဖစ္သည္။

ျမန္မာႏုိင္ငံ လုံးဝလြတ္လပ္ေရးရရွိႀကိဳးပမ္းရန္အတြက္ ဖဆပလအဖြဲ႕ခ်ဳပ္ ဖြဲ႕စည္းေသာအခါ ဝင္ေရာက္ေဆာင္႐ြက္သည္။
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းေခါင္းေဆာင္ေသာဖဆပလ ၾကားျဖတ္အစိုးရအဖြဲ႕တြင္ ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီးအျဖစ္ တာဝန္ယူခဲ့သည္။
တုိင္းျပဳ ျပည္ျပဳ လႊတ္ေတာ္တြင္ ျမန္မာႏုိင္ငံဖြဲ႕စည္းပုံ အေျခခံဥပေဒေရးဆြဲေရး ေကာ္မတီအဖြဲ႕ဝင္အျဖစ္
ဗုိလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း၊ သခင္ျမ တုိ႕ႏွင့္အတူ အထူးအပင္ပန္းခံ၍ ေဆာင္႐ြက္ခဲ့သည္။

ခ်င္းျပည္နယ္ ထီးလင္းၿမိဳ႕တြင္က်င္းပေသာ ခ်င္း - ဗမာ ခ်စ္ၾကည္ေရးေက်ာက္တုိင္ဖြင့္ပြဲ အခမ္းအနားသို႕
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းကိုယ္စားအျဖစ္ လည္းေကာင္း၊ ျပန္ၾကားေရးဝန္ႀကီးအေနျဖင့္လည္းေကာင္း တက္ေရာက္ခဲ့သည္။
ဗုိလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းႏွင့္အတူ လုပ္ၾကံခံရ၍ ၁၉၄၇ ခု ဇူလုိင္လ ၁၉ ရက္ေန႕တြင္ ကြယ္လြန္ခဲ့သည္။

အာဇာနည္ႀကီးမ်ားအားအစဥ္ေလးစားလွ်က္
ျမန္မာအဲရင္းအဖြဲ႕(၂ဝ၁၅ ဇူလိုင္)