မြန္ဘုရင္မႀကီး ရွင္ေစာပု

ျမန္မာသမုိင္းတေလွ်ာက္တြင္ ရွင္ေစာပုဟူ၍ မြန္ဘုရင္မတစ္ပါး ထူးျခားစြာေပၚထြန္းခ့ဲေပသည္။
ရွင္ေစာပုသည္ မြန္တို႔၏ မဂဒူးမင္းဆက္တြင္ ၁၅ ဆက္ေျမာက္မင္းျဖစ္သည္။ ေရႊတိဂံုေစတီ မြန္ေက်ာက္စာႏွင့္အျခား
မြန္ေက်ာက္စာမ်ားတြင္ ၿ၈ီႀတိဘုဝနာဒိတ်ျပဝ ရ ဓမၼေဇၾတေလာက်နာထျပဝရ မဟာဓမၼရာဇာဓိရာဇာေဒဝီဘဲြ႔ခံ
ဝိဟာရေဒဝီဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ဗညာထာဝ္ ...ဟူ၍လည္းေကာင္းပါရိွသည္။မြန္ရာဇဝင္တြင္ ဝိဟာရေဒဝီ၊
ဝိသုဒၶရာဇာ၊ ဣတၳိရာဇာ၊ ဗညားေထာဝ္(မင္းအုိ) ႏွင့္ ေသဝ္စါဝ္ပါအ္ (ရွင္ေစာပု) ဟူ၍ နာမည္အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္
ေဖာ္ျပပါရိွေလသည္။

ရွင္ေစာပုသည္ မြန္ရာဇဝင္တြင္ အလြန္ထင္ရွားသည့္ ရာဇာဓိရာဇ္ဘုရင္ႏွင့္ မိဘုရားဒလသုဒၶမာယာတုိ႔မွ
ဖြားျမင္ေသာ သမီးေတာ္ျဖစ္သည္။ ရွင္ေစာပု၏ ေမြးေန႔သကၠရာဇ္သည္ ၇၃၅ခုႏွစ္၊ တေပါင္းလဆန္း ၁၂ ရက္၊
ဗုဒၶဟူးေန႔ ျဖစ္ေလသည္။ေန႔နံအရ ဝိဟာရေဒဝ ီဟု စတင္ေခၚတြင္ခ့ဲဟန္တူေလသည္။ ယင္းႏွင့္အတူတစ္မိတည္းတြင္
ဖြားျမင္သူကား ေမာင္ေတာ္ ဗညားရံ (ဗညားရာံ/ ဗညားရာမ) ျဖစ္ေလသည္။သကၠရာဇ္ ၇၇၅ခုႏွစ္တြင္ ခမည္းေတာ္
ရာဇာဓိရာဇ္ရိွစဥ္ကပင္ အသက္ ၂ဝ အရြယ္ရိွၿပီျဖစ္ေသာ ရွင္ေစာပုအား တူေတာ္သမိန္စည္သူႏွင့္ စုံဖက္ေစခ့ဲသည္။
ရွင္ေစာပုတြင္သမီးႏွစ္ေယာက္ႏွင့္ သားတေယာက္ထြန္းကားခ့ဲေလသည္။ သမီးႏွစ္ေယာက္ကုိ မိပေကာေထာ္
(မိပၠထဝ ္)ႏွင့္ မိကာသင္ (မိပၠၾသန္)၊ သားကုိ ဗညားဗရူး (ဗညားဗေရာဝ္)ဟူ၍ အမည္ေပးေလ၏။

သကၠရာဇ္ ၇၈ဝ ျပည့္ႏွစ္တြင္ ဗညားဗ႐ူးကုိဖြားျမင္ၿပီးေနာက္ေျမာက္သားေတာ္ သမိန္စည္သူကံကုန္ေလသည္။
ထုိ႔ေနာက္တြင္ရွင္ေစာပုသည္ေမာင္ေတာ္ဗညားက်န္းႏွင့္အတူ ဒဂုန္တြင္စံေနရသည္။ သကၠရာဇ္၇၈၃ခုႏွစ္တြင္
ခမည္းေတာ္ ရာဇာဓိရာဇ္နတ္ရြာစံ၍ သားေတာ္ၾကီးဗညားဓမၼရာဇာ(ဗညားက်န္း) နန္းတက္ေလသည္။
ထိုမင္း၏လက္ထက္တြင္ ရွင္ေစာပုအင္းဝသုိ႔ပါေတာ္မူ၍ သီဟသူမွအစ မိုးညွင္းမင္းတရားအထိ အင္းဝမင္းေလးဆက္
တုိ႔၏ မိဖုရားအျဖစ္ အင္းဝတြင္ခုနစ္ႏွစ္ ၾကာမွ် စံေနခဲ့ရေလသည္။

အင္းဝသို႔ ရွင္ေစာပု ပါေတာ္မူပံုကို မြန္ရာဇဝင္မ်ားတြင္တမ်ဳိးျဖစ္ျပီးလွ်င္ ျမန္မာရာဇဝင္မ်ား၌တဖံုဟူ၍ ႏွစ္မ်ိဳးႏွစ္ဖံု
ေဖာ္ျပထားေလသည္။ျမန္မာရာဇဝင္မ်ားျဖစ္ေသာ ဦးကုလား၊ မွန္နန္းႏွင့္ သုေသာဓိတမဟာရာဇဝင္မ်ားအရသိရသည္မွာ
ဟံသာဝတီတြင္ ဗညားရံ (ဗညားရာံ/ဗညားရာမ)ႏွင့္ ညီေတာ္အေထြးဒဂုန္စား ဗညားက်န္းတို႔ ပုန္ကန္ၾကေလ၏။
(ရာဇာဓိရာဇ္အရးေတာ္ပံု က်မ္းတြင္မူညီေနာင္သံုးပါးဟုမဆိုပဲ ညီေနာင္ႏွစ္ပါးသာျပကာ ဗညားဓမၼရာဇာသည္
ဗညားက်န္းဟုဆိုပါသည္။) ဟံသာဝတီတြင္ အခ်င္းခ်င္းမညီမညြတ္ ျဖစ္ေနေၾကာင္းကုိ အင္းဝဘုရင္ ဆင္ျဖဴရွင္သီဟသူ
ၾကားရလွ်င္ အခြင့္ေကာင္းအခါေကာင္းကုိ ယူျပီးေသာ္ ဟံသာဝတီသုိ႔ စုန္ဆင္း၍တုိက္ခိုက္ေလ၏။
အင္းဝတို႔ကတုိက္လာလွ်င္ ညီေနာင္တုိ႔ျပန္၍ ညီညြတ္ၾကသည္။ ဗညားဓမၼရာဇာသည္ ဗညားရံကုိ ဒဂုန္စားအျဖစ္
ေျပာင္းေပး၍ ဗညားက်န္းကုိမုတၱမစားအျဖစ္ေစလႊတ္သည္။ အင္းဝတပ္ တို႔သည္ ပုသိမ္ႏွင့္ဒလ (ယခု တြံေတး)
တုိ႔ကိုေအာင္ျမင္ျပီးေနာက္ ဒဂုန္ကိုဆက္လက္တိုက္ခိုက္ေသာ္လည္း ခ်က္ခ်င္း မဝင္ႏုိင္သျဖင့္ ၾကည္းေၾကာင္း၊
ေရေၾကာင္းျဖင့္ ဝုိင္းရံထား၏။ယင္းသုိ႔ ဝိုင္းရံထားရာ၌ တစ္လခန္႔ၾကာလတ္ေသာ္ ဒဂုန္စား ဗညားရံမခံႏိုင္ေတာ့သျဖင့္
စစ္ေျပျငိမ္းရန္ကမ္းလွမ္းျပီးလွ်င္ႏွမေတာ္ရွင္ေစာပုကို ဆက္သလိုက္ေလသည္။

ဗညားရံသည္ ျပာသာဒ္သံုးေဆာင္ေဆာက္ျပီးလွ်င္ ႏွမေတာ္ကို သီရိၾတိဘုဝနာဒိတ်ျပဝရအတုလ အဂၢမဟာ
ဓမၼရာဇာဓိရာဇမဟာေဒဝီဟူေသာအမည္၊ မိဖုရားၾကီးတို႔၏ အေဆာင္အေယာင္ႏွင့္တကြ ကုိယ္လုပ္အမ်ဳိးသမီးသံုးက်ိပ္
အထိန္းအခ်ီခန္႔ရန္း၍ေရႊေဝါႏွင့္မြန္ ျမန္မာအမတ္ဝုိင္းရံျပီးလွ်င္ သီဟသူမင္းထံသုိ႔ပုိ႔ေလသည္။ သီဟသူလည္း
မိမိေဖာင္ေတာ္ ထက္မွလက္လွမ္းဆီးၾကိဳကာ အင္းဝသုိ႔ေဆာင္သြားသည္။ ရွင္ေစာပုသည္ အျပင္အလ်ာ
အေရာင္အဆင္းေကာင္းျမတ္လွေသာေၾကာင့္ သီဟသူမင္း အလြန္ေလးျမတ္ေတာ္မူေလသည္။
သုိ႔ရာတြင္ မြန္ရာဇာဝင္၊ ေပမူ၊ ပတ္လတ္ပံုႏွိပ္မူႏွင့္ ပီဒဗ်ဴ ရွမစ္တို႔ ျပန္ဆုိသည့္ ဟံသာဝတီမင္းဆက္ရာဇဝင္မူမ်ားအရ
သိရျပန္သည္မွာ ရွင္ေစာပုသည္ ဆံေတာ္ရွင္ ဒဂုန္ဘုရားသုိ႔ မၾကာခဏႂကြေရာက္ဖူးေျမွာ္ေလ့ရွိသည္။
ထိုသုိ႔ အေစာင့္အေရွာက္နည္းပါးစြာျဖင့္ ရွင္ေစာပုသည္ ဟံသာဝတီႏွင့္ဒဂုန္သုိ႔ ဘုရားဖူးရန္ သြားလာေနေၾကာင္းကုိ
အင္းဝဘုရင္ၾကားသိရလွ်င္ မိမိအားပမာမခန္႔၍သာ ထုိသုိ႔အေစာင့္အေရွာက္နည္းပါးစြာျဖင့္သြားလာေနျခင္းျဖစ္သည္ဟု
ယူဆျပီးရွင္ေစာပုအားဖမ္းယူရန္ မင္းနႏၵသူအား စစ္တပ္အင္အား လံုေလာက္စြာျဖင့္ ဒဂုန္အနီး ေတာစခန္းတေနရာသို႔
ေစလႊတ္လုိက္ေလသည္။ရွင္ေစာပုလည္း ဟံသာဝတီမွဒဂုန္သို႔ ဆံေတာ္ရွင္ဘုရား ဖူးေျမာ္ရန္ ဥပုသ္ေန႔တေန႔တြင္
ယခင္နည္းအတိုင္းဆင္စီး၍အေစာင့္အေရွာက္ နည္းပါးစြာျဖင့္ ထြက္ခြာလာရာ ဒဂုန္အနီး ေတာစခန္းသုိ႔ဆုိက္ေရာက္
လာေသာအခါ အဆင္သင့္ေစာင့္ေနသည့္ မင္းနႏၵသူသည္စစ္တပ္ျဖင့္ဝုိင္းရံျပီးလွ်င္ ရွင္ေစာပုအား ဆင္ထက္မွမဆင္း
ေစဘဲအသာအၾကည္ အင္းဝသုိ႔ေခၚေဆာင္သြားသည္ဟုျဖစ္ေလသည္။ ထိုအေၾကာင္းအရာႏွစ္ရပ္တြင္ပထမအေၾကာင္း
အရာမွာ ပိုမိုခိုင္လံုျပီးလက္ခံႏိုင္ဖြယ္ရွိေပသည္။ မည္သို႔ဆိုေစ ရွင္ေစာပုသည္အင္းဝသုိ႔ ပါေတာ္မူခဲ့ရျပီးလွ်င္
အင္းဝဘုရင္၏ မိဖုရားၾကီးအျဖစ္ေနခဲ့ရသည္ကိုကား မြန္၊ ျမန္မာရာဇဝင္မ်ားအားလံုးက ေဖာ္ျပၾကေပသည္။

ရွင္ေစာပုသည္ အင္းဝတြင္မိဖုရားၾကီးတပါးအျဖစ္ စံေနရလင့္ကစားမေပ်ာ္ပိုက္ေပ။ အင္းဝတြင္ သီဟသူႏွင့္သံုးႏွစ္၊
မင္းလွငယ္ႏွင့္သံုးလ၊ ကေလးေတာင္ညိဳမင္းနွင့္ခုႏွစ္လ၊ မုိုးညွင္းမင္းတရားႏွင့္သံုးႏွစ္ စုစုေပါင္းခုနစ္ႏွစ္ၾကာခဲ့ေလသည္။
ထိုမွ်ေသာကာလပတ္လံုးမိဖုရားၾကီး၏ စည္းစိမ္ခ်မ္းသာကိုတပ္မက္ေမာျခင္းမရွိဘဲ မိမိ၏ေနရင္းဟံသာဝတီသုိ႔သာျပန္လုိ
လွ၍ဒဂုန္ဆံေတာ္ရွင္၏ ေျခေတာ္ရင္းတြင္ဥပုသ္သီတင္းေဆာက္တည္ကာ ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ အလုပ္တို႔ကုိသာ
ေဆာင္ရြက္ေနလိုစိတ္ ျပင္းျပေနခဲ့ေလသည္။

ဟံသာဝတီတြင္ ရွင္ေစာပုရွိစဥ္ကသားအမွတ္စားခဲ့၍ ရဟန္းျပဳေပးခဲ့ေသာ ပိဋကဓရမည္ေသာ ရဟန္းတစ္ပါးသည္
မယ္ေတာ္ၾကီးအလား ေက်းဇူးၾကီးလွေသာ ရွင္ေစာပုဟံသာဝတီသုိ႔ ျပန္လည္ေရာက္ရွိေရးကို ေတြးေတာအားထုတ္ခဲ့
ေလသည္။ ပိဋကဓရသည္ ရွင္သာမေဏဘဝကပင္ ပုဂံသုိ႔သြားေရာက္ျပီးလွ်င္ ပိဋကတ္သံုးပံုကုိ ငါးႏွစ္မွ်သင္ၾကား
တတ္ေျမာက္ခဲ့၍ ဟံသာဝတီသုိ႔ျပန္ေရာက္ေသာအခါ မြန္၊ ဗမာ ႏွစ္ဘာသာျဖင့္ တရားဓမၼေဟာၾကားရာတြင္ အလြန္
ေက်ာ္ၾကားေလသည္။ ပိဋကဓရသည္ ရွင္ေစာပုအား ကူညီႏိုင္ရန္ ဓမၼဥာဏဘဲြဲဲ႔အမည္ရွိ အျခားမြန္ရဟန္းတစ္ပါးႏွင့္
တိုင္ပင္ႏွီးေႏွာျပီးလွ်င္ အင္းဝသုိ႔ ႂကြလာခဲ့ၾကေလသည္။ အင္းဝသို႔ေရာက္လွ်င္ ထိုရဟန္းတို႔တရားေဟာအလြန္ေကာင္း
သည္ဟုေက်ာ္ၾကားေလသည္။ ထုိအခ်ိန္ကာလသည္ မုိးညွင္းမင္းတရား လက္ထက္ သကၠရာဇ္ ၇၉၁ ခုႏွစ္ျဖစ္ေပသည္။
ပိဋကဓရတို႔ေရာက္လတ္လွ်င္ ရွင္ေစာပုသည္ ထိုရဟန္းတို႔ႏွင့္ လွ်ိဳ႔ဝွက္စြာအဆက္အသြယ္ျပဳလ်က္ ဟံသာဝတီသုိ႔
ထြက္ေျပးရန္စီစဥ္သည္။ ထို႔ေနာက္မိဖုရားၾကီးသည္ ၾကိဳတင္စီစဥ္ထားသည့္အတိုင္း ခ်ိပ္ရည္ျဖင့္ ေဖာ္စပ္ထားေသာ
ေဆးကိုေသာက္ေလလွ်င္ ဝမ္းကအနီအဝါေသြးဝမ္းမ်ားက်လတ္သည္။ အထိန္းေတာ္မ်ားလည္း စိုးရိမ္စြာျဖင့္ မင္းၾကီးအား
သံေတာ္ဦး တင္၏။ ေရာဂါကူးစက္မည္စိုး၍ ရွင္ေစာပုအခန္းသုိ႔ နန္းတြင္းသူမ်ားမဝင္လိုၾကဘဲ ေရွာင္ရွားေနၾကသည္။
ရွင္ေစာပုလည္း မိမိေဝဒနာၾကီးစြာ ခံစားေနရသျဖင့္ကံမကုန္မီ ပိဋကဓရႏွင့္ဓမၼဉာဏတို႔၏ တရားေတာ္တို႔ကုိနာၾကား
လိုသည္ဟုေလွ်ာက္ေလသည္။

မင္းၾကီးလည္းယံုၾကည္၍ ရဟန္းႏွစ္ပါးအား အခ်ိန္မေရြးပင္ထြက္ခြင့္ေပးသည္။ အခ်ိန္းအခ်က္ျပဳထားသည့္ေန႔တြင္
ပိဋကဓရႏွင့္ ဓမၼဉာဏတုိ႔ ရဟန္းႏွစ္ပါးလည္း သိကၡာခ်၍ သာမေဏအျဖစ္ျဖင့္ ေနၾကသည္။ ထိုညဥ္႔ သန္းေခါင္ယံအခ်ိန္
တြင္အဝတ္အစား ေသတၱာၾကီးတလုံးအတြင္းသို႔ ရွင္ေစာပုအားဝင္ေစ၍ အဝတ္အထည္မ်ားျဖင့္ ဖံုးကြယ္ကာ
ရဟန္းႏွစ္ပါးတို႔ကေသတၱာကိုတဖက္စီဆြဲလ်က္ အခန္းအတြင္းမွထြက္သည္။ နန္းေတာ္တံခါးေစာင့္မ်ားေမးလွ်ုင္
ရွင္ေစာပုလွဴလိုက္ေသာပစၥည္းမ်ားဟုဆိုသျဖင့္ မည္သုိ႔မွ်ရွာေဖြျခင္းမျပဳဘဲလႊတ္လိုက္၏။ ထုိ႔ေနာက္ျမိဳ႕အေနာက္
လံုးေတာ္ေပါက္မွ ထြက္ကာၾကိဳတင္စီစဥ္ ထားသည့္အတိုင္း ရဟန္းႏွစ္ပါးႏွင့္တကာႏွစ္ေယာက္တို႔သည္ ရွင္ေစာပုအား
ေလွေပၚတင္ျပီးေသာ္ ဟံသာဝတီသို႔ စုန္ေျပးေလသည္။

မိုးညွင္း မင္းတရားသည္ အမတ္ၾကီးအား ေလွာ္ကားငါးစင္းႏွင့္ လက္ျပည့္ေလွာ္၍ လိုက္ေစေသာ္လည္းမေတြ႔ရေခ်။
ရွင္ေစာပုတုိ႔လူစုသည္ ေန႔တြင္ေတာအတြင္း၌ပုန္း၍ ညဥ့္အခါတြင္သာ စုန္ဆင္းၾကသည္။ မုိးညွင္းမင္းတရားလည္း
ရွင္ေစာပုသည္အင္းဝ၌မေပ်ာ္ပိုက္သျဖင့္ ေျပးေလသည္ကိုဆင္ျခင္မိ၍ ရွိေစေတာ့ဟုဆုိကာဟံသာဝတီအေရာက္
လိုက္လံ တိုက္ခိုက္ျခင္းမျပဳေတာ့ေပ။ ထိုအခ်ိန္တြင္ ဟံသာဝတီျပည္၌ ဗညားရံထီးနန္းစိုးစံေနသည္။ ဗညားရံသည္
ႏွမေတာ္ျပန္ေရာက္လာလွ်င္ဝမ္းေျမာက္ဝမ္းသာရွိ၍ နန္းတြင္း၌အိမ္ေဆာက္ေနေစသည္။ ရွင္ေစာပုသည္
ဟံသာဝတီျပည္သို႔ ျပန္ေရာကျ္ပီးေနာက္တြင္ ပိဋကဓရႏွင့္ ဓမၼဉာဏတို႔အား ရဟန္းသိကၡာအသစ္ျပန္တင္ေပးျခင္း၊
ရဟန္းႏွစ္ပါးသီတင္းသံုးရန္ေက်ာင္းတေဆာင္ေဆာက္ေပးျခင္း၊ ရဟန္းသံဃာေတာ္ အမ်ားအျပား ဆြမ္းကပ္လွဴျခင္း
စေသာ ကုသိုလ္ေကာင္းမႈအမ်ားအျပားကိုျပဳလုပ္ေလသည္။

သကၠရာဇ္ ၈ဝ၈ခုႏွစ္တြင္ ဗညားရံလြန္ေလရာ ရွင္ေစာပု၏ သားေတာ္ဗညားဗရူးနန္းတက္သည္။
ဗညားဗရူး လုပ္ၾကံခံရေသာေၾကာင့္ လြန္ျပန္ေသာ္ ရွင္ေစာပု၏ေမာင္ေတာ္ျဖစ္ေသာ ဗညားက်န္းသည္ထီးနန္းရုိက္ရာကို
ဆက္ခံသည္။ (မြန္မူတြင္ ဗညားက်န္းေထာဟုဆိုသည္။) ဗညားက်န္းလည္း နန္းသက္မၾကာရွည္ေခ်။
ဗညားက်န္းလြန္လွ်င္ ဗညားရံ၏သားေတာ္ လိတ္မြတ္ေထာ္ (မေမာဟ္ထာဝ္ ရွင္ေစာပု၏ တူေတာ္) နန္းတက္၍ မင္းက်င့္
တရားႏွင့္မညီသျဖင့္ မႈးမတ္တို႔လုပ္ၾကံရာ ေျခာက္လမွ်သာ နန္းစံရေလသည္။ (မြန္မူတြင္ ခုႏွစ္လဟုဆိုသည္။)

မင္းေမာ္ေဓာဟုလည္းေခၚတြင္ေသာ လိတ္မြတ္ေထာ္၏ ထီးနန္းရိုက္ရာကို အရီးေတာ္ရွင္ေစာပုက ၈၁၄ ခုႏွစ္တြင္
ဆက္ခံ၍ ဟံသာဝတီျပည္ၾကီးအားအုပ္ခ်ဳပ္မင္းလုပ္သည္။ နန္းတက္သည့္အခါတြင္ သက္ေတာ္၆ဝ နီးပါးခန္႔ရွိျပီျဖစ္ရာ
ရွင္ေစာပုသည္ ဗညားေထာ (ဗညားထာဝ္) သုိ႔မဟုတ္ မင္းအိုဟူေသာအမည္ကုိခံယူေလသည္။ ဘုရင္မႀကီးအား
ျပည္သူ ျပည္သားတို႔က ၾကည္ျဖဴႏွစ္လိုၾကသည္တေၾကာင္း၊ ထို႔ျပင္ အထက္တြင္ အင္းဝတို႔အခ်င္းခ်င္း တိုက္ခုိက္ေန
ၾက၍တေၾကာင္း ဘုရင္မၾကီးလက္ထက္တြင္ ဟံသာဝတီသည္ စစ္မက္ေဘးမွကင္းလြတ္ေန၍ ေအးခ်မ္းသာယာေန
ေလသည္။ရွင္ေစာပုသည္ ဘာသာေရးတြင္သာထက္သန္သူျဖစ္ကာ တိုင္းျပည္ကိုအုပ္ခ်ဳပ္ရန္ မ်ားစြာစိတ္အားထက္သန္
လွသူမဟုတ္ေခ်။ ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္အား ဥာဏ္ေတာ္တိုးျမွင့္ကာျပဳျပင္ပူေဇာ္သည္။ ဘဝ ၏ေနာက္ပိုင္းကာလမ်ားတြင္
မိမိအား ဟံသာဝ တီသို႔ျပန္ေရာက္ေအာင္ေက်းဖူးျပဳခဲ့သည့္ ရဟန္းႏွစ္ပါးအနက္မွ ဓမၼဉာဏအားလူဝ တ္လဲေစျပီး
သမီးေတာ္မိတကာ တင္ ႏွင့္လက္ဆက္ေစသည္။ ထို႔ေနာက္ ဓမၼေစတီဘြဲ႔ျဖင့္ အိမ္ေရွ႕အရာေပးကာ ကိုယ္စားအျဖစ္
တိုင္းေရးျပည္ရြာ ကိစၥမ်ားကို လႊဲအပ္ေလသည္။ မိမိမွာမူ ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္ေျခေတာ္ရင္းတြင္သာ တရားဓမၼမ်ားကို
ေလ့လာအားထုပ္ျပီးေနသည္မွာ နတ္ရြာစံသည့္အခ်ိန္အထိပင္ျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဘုရင္မၾကီးရွင္ေစာပု၏အုတ္ဂူကို
ေရႊတိဂံုဘုရားအနီးတြင္ တည္ထား ခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္။ ရွင္ေစာပုလြန္လွ်င္ သားမက္ေတာ္ဓမၼေစတီမင္းနန္းတက္ကာ
ဟံသာဝတီထီးနန္းကိုစိုးစံသည္။ ထိုမင္းသည္လည္း ျမန္မာ့သမိုင္းတြင္ သာသနာသန္႔ရွင္းေရးအတြက္ ျပဳျပင္ေရးမ်ားကို
အင္တိုက္အားတိုက္ျပဳလုပ္ခဲ့သည့္ အတြက္ အလြန္ထင္ရွားသည္။

ဘုရင္မၾကီးသည္ ဇရာလည္းေထာင္းလာျပီျဖစ္၍ တိုင္းျပည္အုပ္ခ်ဳပ္ရန္ စိတ္မထက္သန္ေခ်။ ထုိ႔ျပင္ ပင္ကိုယ္ကပင္ တရားဓမၼအလွဴဒါနတို႔၌သာ ေမြ႔ေလ်ာ္ခဲ့သူျဖစ္သည္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဟံဟာဝတီထီးနန္းအား သင့္ေတာ္သူတဦးကိုလႊဲအပ္လုိသည္။
လႊဲအပ္ခံႏိုင္မည့္သူကို ဆင္ျခင္ေရြးခ်ယ္ေသာအခါ ပိဋကဓရရဟန္းသည္ ဉာဏ္ပညာအလိမၼာႏွင့္ျပည့္စံုသည္။
ထို႔ေၾကာင့္သာလွ်င္ အျခားသူတပါးတုိ႔ မျပဳဝံ့ေသာအမႈကိုျပဳကာ မိမိအားအင္းဝမွဟံသာဝတီအေရာက္ ေဆာင္ၾကဥ္းႏိုင္
ခဲ့ျခင္း ျဖစ္သည္။ထုိ႔ျပင္ ပိဋကဓရ၏ေက်းဇူးသည္ မိမိအေပၚ၌ၾကီးမားခဲ့ျခင္းတို႔ကို ေထာက္ထား၍ ပိဋကဓရအား ထီးနန္း
လႊဲအပ္ရန္ မွဴးမတ္တို႔ႏွင့္ တိုင္ပင္သည္။ မွဴးမတ္တို႔က သေဘာမၾကိဳက္ညီရွိၾကလွ်င္ လူအမ်ားေက်ာ္နင္းသည့္ တံတား
သစ္သားတိုင္ကို ထုထားသည့္ ဗုဒၶရုပ္ပြားေတာ္အား ရုပ္ပြားေတာ္ျဖစ္လာသည့္အခါ ယုတ္ညံ့သည့္အသားျဖင့္
ထုထားသည့္အျပစ္ကို ပမာဏ မထားၾကံဘဲ ရွိခိုးပူေဇာ္သည့္ပံုပမာကိုေဆာင္၍ ထိုနည္းတူစြာဆင္းရဲသား မုဆိုးမသား
ျဖစ္ေသာ္လည္း ဘုန္းပညာ လကၡဏာ ႏွင့္ ျပည့္စံုသူ ပိဋကဓရဘိကၡဳအား မိမိကဘုရင္အျဖစ္ ခ်ီးျမွင့္ျခင္းကိုမွဴးမတ္တို႔
ၾကည္ျဖဴေလေအာင္္ ဘုရင္မၾကီးေဆာင္ရြက္ သည္ဟုဆိုေလသည္။

ဘုရင္မၾကီးသည္ ပိဋကဓရ ဘိကၡဳအား လူထြက္ေစျပီးလွ်င္ သမီးေတာ္ မိပကာေထာ္ႏွင့္ (မိပၠ’ထဝ္) ႏွင့္ စံုဖက္ေပး၍
အိပ္ေရွ႕အရာႏွင္းသည္။ ၈၂၁ ခုႏွစ္တြင္မူ သမက္ေတာ္အား ဟံသာဝတီထီးနန္းကို လႊဲအပ္ေလသည္။ သမက္ေတာ္ကား
ဓမၼေစတီမင္းဟူ၍လည္းေကာင္း၊ ရာမာဓိမတိမင္းဟူ၍လည္းေကာင္း ထင္ရွားေလသည္။ မင္းအိုဘဲြ႔ခံ ဘုရင္မၾကီးသည္
ကုသိုလ္ဒါနျပဳေရး၌ စိတ္ဆႏၵျပင္းျပခဲ့သည့္အတိုင္း တိုင္းျပည္အုပ္ခ်ဳပ္ မင္းလုပ္ေနစဥ္တြင္လည္း ကုသိုလ္ဒါနမ်ား
ျပဳခဲ့သည္။ ထိုကုသုိလ္ေတာ္မ်ားအနက္ က်ိဳက္မေရာ(က်ာက္မရဟ္)ဆုေတာင္းျပည့္ဘုရားၾကီး၌ အလွဴဒါနျပဳခဲ့ေၾကာင္းကို
ထိုဘုရားၾကီး၌ မြန္ဘာသာျဖင့္ ေက်ာက္စာႏွစ္ခ်ပ္ ကမၺည္းထိုးေစခဲ့သည္။ ထုိေက်ာက္စာလာအေရးပါေသာအခ်က္မ်ားကား
ဆင္ျဖဴရွင္ ဗညားဦး၏ ေျမးေတာ္သူ႔ရွင္ဗညာထာဝ္သည္ သကၠရာဇ္ ၈၁၇ခုႏွစ္တြင္ က်ဳိက္မေရာဘုရား၌ ကုသုိလ္
ေကာင္းမႈမ်ား ျပဳေၾကာင္း၊ မိမိ၏အလွဴဒါန၌ ဝုိင္းဝန္းကူပံ့သူမ်ားအား ၾကီးပြားခ်မ္းသာၾကေစရန္ ေလးနက္စြာေမတၱာပို႔၍
ဆုေတာင္းျပီးလွ်င္ မိမိ၏ ကုသုိလ္ေကာင္းမႈတို႔ကို ဖ်က္ဆီးသူမ်ားအား က်ိန္ထားသည္ကိုေတြ႔ရေလသည္။
က်ိဳက္မေရာဘုရားတြင္သာမက အနီးအနားရွိ ေကာ့ဗိန္း(အုိးသည္ကုန္း) ေက်ာက္ေတာင္ဂူ၊ ဓမၼသတ္ဂူ၊ ခရုံဂူ၊
ေကာ့ဂြမ္းဂူႏွင့္ ဖားကပ္ဂူ အစရွိသည့္ ဂူဘုရား မ်ားတြင္ ခရစ္ ၁၅ ရာစုႏွစ္အတြင္း ထုလုပ္ထားေသာ ေရွးေဟာင္း ပန္းပု
လက္ရာမ်ားပါရွိသည္ကိုေထာက္ရႈ၍ က်ဳိက္မေရာ အနီးတဝိုက္ရွိ အထက္ပါဘုရားမ်ားသုိ႔လည္း ရွင္ေစာပုေရာက္ရွိျပီးလွ်င္
ေကာင္းမႈကုသုိလ္မ်ား ျပဳခဲ့ေသးသည္ဟု ယူဆႏိုင္ ေလသည္။

ရွင္ေစာပုသည္ သမက္ေတာ္အား ထီးနန္းလႊဲအပ္ျပီးေနာက္တြင္ ေကာင္းမႈကုသိုလ္ျပဳေရးကိုသာ လုံးလံုးလ်ားလ်ား
ေဆာင္ရြက္ခဲ့ဟန္တူေပသည္ ပဲခူး(ဗဂုိး) ဘုရားခုနစ္ဆူ မြန္ေက်ာက္စာအရ ေရွးဟံသာဝတီျပည့္ရွင္မဟာတိႆ မင္းၾကီး၏
မိဖုရားသုဘဒၵါေဒဝီ (ဘျဒေဒဝီ) တည္ထားခဲ့ေသာ ဘုရားခုနစ္ဆူတို႔ ပ်က္စီးယိုယြင္းေနသည္ကို ဒါန သီလ၊ သမာဓိ
ပညာႏွင့္ ျပည့္စံုေသာ ရွင္ေစာပုမင္းသမီးသည္ မင္းက်င့္တရား ၁ဝ ပါးကိုေစာင့္ထိန္းေသာသမက္ေတာ္ရာမာဓိပတိမင္း
ႏွင့္ အတူတကြ ထုိပ်က္စီးယိုယြင္းေသာ ဘုရားခုနစ္ဆူတုိ႔ကိုခိုင္ခံ့စြာျပန္လည္မြမ္းမံသည္။ သကၠရာဇ္ ၈၃၂ ခုႏွစ္
တပုိ႔တြဲလဆန္း ၁ ရက္ေန႔ တြင္ ဓာတ္ေတာ္ေဟာင္းသစ္မ်ားႏွင့္တကြ ရတနာခုနစ္ပါးတို႔ကိုဌာပနာသည္။
ျပဳေသာကုသိုလ္အဖို႔ကုိသတၱဝါေပါင္းအား အမွ်ေပးေဝ၍ ထိုကုသုိလ္ေကာင္းမႈေၾကာင့္ သံသရာမွလြတ္ေျမာက္ျပီးလွ်င္
ထိုေကာင္းမႈသည္သဗၺညဳတဉာဏ္အတြက္ အေထာက္အပံ့ျဖစ္ပါေစဟု ဆုေတာင္းထားေလသည္။
ရွင္ေစာပု၏ဘဲြဲ႔ေတာ္ကို ယင္းေက်ာက္စာတြင္ "ၿ၈ီႀတိဘုဝနာဒိတ် ျပဝ ရ ဓမၼေဇၾတ ေလာက်နာထျပဝရ မဟာဓမၼရာဇာဓိ
ရာဇာေဒဝီ" ဟုကမၺည္းထိုးထားေလရာ အျခားေက်ာက္စာမ်ားတြင္ ပါရွိသည့္ ဘဲြဲ႔ထက္ ျပဝရ ပုိ၍ပါသည္။
ထို႔ျပင္ ပဲခူး (ဗဂိုး) ခရုိင္ ဘုရားၾကီးရြာရွိ ဘုရားၾကီးကို ရွင္ေစာပုႏွင့္ သမက္ေတာ္တို႔ျပဳျပင္ မြမ္းမံခဲ့ေၾကာင္းကို ရွင္ေစာပု
လြန္ျပီးသည့္ေနာက္ ၈၄၈ ခုႏွစ္ ေတာ္သလင္းလဆုတ္ ၃ရက္ တနဂၤေႏြေန႔၌ ေရးထိုးခဲ့ေသာ ဘုရားၾကီး ေက်ာက္စာမ်ား
အနက္ ဘုရားၾကီးေက်ာက္စာသည္အစံုလင္ဆံုးႏွင့္ အရွည္လ်ားဆံုးျဖစ္သည္။ ေက်ာက္စာကို စီကံုးေရးသားသူ
အမည္ႏွင့့္ ေက်ာက္စာထုသူ ေက်ာက္ဆစ္သမား၏ အမည္ကိုပါ ေဖာ္ျပထားသည္။

ေက်ာက္စာပါ အျခားအေၾကာင္းအရာမ်ားမွာ ေဂါတမျမတ္စြာဘုရားလက္ထက္တြင္ ဂဝံမတိေထရ္သည္ ေရွးဘဝက
ညီေတာ္ျဖစ္ခဲ့ေသာ သထံုဘုရင္သီရိမာေသာက (သီဟရာဇာ) မင္းထံၾကြေရာက္ေၾကာင္း၊ သီရိမာေသာကမင္း၏
ေလွ်ာက္ထားေတာင္းပန္ခ်က္အရ ဂဝံပတိေထရ္က ျမတ္စြာဘုရားအား သထံုျပည္သို႔ပင့္ေဆာင္၍ ျမတ္စြာဘုရား
ၾကြလာသည္။ သထံု (သုဓမၼဝတီ> သုဓမၼ>သုဓမ္> သုဓုိမ္> သဓီု> သထံု)ျပည္ရွိ ရေသ့ေျခာက္ပါး
တို႔အား ဆံေတာ္ဓာတ္တစ္ဆူစီ ေပးသနားခဲ့၍ သီရိမာေသာကမင္းကိုမူ ဆံေတာ္မေပး၊ ေနာက္ ၃၇ ႏွစ္ၾကာ၍
ဘုရားရွင္ပရိနိဗၺာန္ျပဳသည့္အခါ၌သာ သြားေတာ္ ဓာတ္တဆူကို ဂဝံပတိေထရ္က သီရိမာေသာကမင္းထံေဆာင္က်ဥ္း
ေပးလိမ့္မည္။ ထိုသြားေတာ္ဓာတ္တဆူမွ ၃၃ ဆူပြားမည္ ျဖစ္ေၾကာင္း ဗ်ာဒိတ္ေတာ္ (သကၠတ-ဝ်ာေဒဝဗ်ာေဒသ္ပါဠိတြင္
ဗ်ာဒိတၱဟူ၍လံုးဝမရွိပါ) ေပးခဲ့ေလသည္။ သံုးဆယ့္ ခုနစ္ႏွစ္ၾကာ၍ ျမတ္စြာဘုရားပရိနိဗၺာန္ျပဳလွ်င္ သြားေတာ္ဓာတ္ကို
သီရိမာေသာကမင္းရရွိသည္။ ဓာတ္ေတာ္ ၃၃ ဆူပြား၍ ေစတီ ၃၃ ဆူတည္ျပီးလွ်င္ ဌာပနာသည္။ ထိုမင္းနတ္ရြာစံ၍
ကာလရွည္ၾကာေသာ္ ေစတီမ်ားပ်က္စီးယိုယြင္းသည္။ ထိုေစတီမ်ားကို ရာဇာဓိရာဇ္မင္းလက္ထက္ကလည္းျပဳျပင္ခဲ့သည္။
ယခု ရွင္ေစာပုလက္ထက္တြင္ ရွင္ေစာပုနွင့္ သမက္ေတာ္တို႔က ျပန္လည္တည္ထားေၾကာင္းကို စာေၾကာင္း
၆၃ ေၾကာင္းျဖင့္ ေရးထုိး ထားေလသည္။

ထို႔ျပင္သထံုခရုိင္ ေတာင္စြန္းေကလာသေတာင္ေပၚ၌ သကၠရာဇ္ ၈၄၈ ခုႏွစ္ တပို႔တဲြလဆန္း (၁)ရက္ ဗုဒၶြဟူးေန႔၌
ေရးထိုးေသာ မြန္ေက်ာက္စာအရ ေက်ာက္စာ၌ ေငြေတာင္ဟုေခၚေသာ ေကလာသေတာင္ရွိ ေစတီေတာ္ကို ရွင္ေစာပုႏွင့္
သားမက္ေတာ္တို႔ ျပဳျပင္မြမ္းမံေၾကာင္း၊ ထုိေငြေတာင္ရွိ ေစတီသည္ သီရိမာေသာက မင္းရရွိသည့္ သြားေတာ္ဓာတ္အစစ္
ကိန္းဝပ္ရာေစတီျဖစ္ေၾကာင္း၊ ထိုေစတီေတာ္ကို ဟံသာဝတီမင္း အဆက္ဆက္တို႔ ျပဳျပင္မြမ္းမံေၾကာင္း၊ ေစတီအနီးတြင္
ရွစ္ေျမွာင့္ ပံုသဏၭာန္သိမ္ေတာ္ၾကီးတေဆာင္ကုိလည္းေကာင္း၊ ေကလာသဘုရားေစတီအတြက္ ဝတၱကလယ္ယာေျမ
တို႔ကို လည္းေကာင္း၊ သားႏွင့္အမိ မင္းႏွစ္ပါးက လွဴဒါန္းေၾကာင္းမ်ား ပါရွိေလသည္။ အထက္ေဖာ္ျပပါ ေက်ာက္စာမ်ား
အရ ရာမည ေဒသရွိ ပဲခူး(ဗဂိုး) ခရုိင္ႏွင့္သထံုခရုိင္အတြင္း၌ ဘုရင္မၾကီးရွင္ေစာပုႏွင့္ သမက္ေတာ္တို႔သည္ ေရွးေဟာင္း
ေစတီေတာ္မ်ားစြာ တို႔ကို ျပန္လည္တည္ထား မြမ္းမံခဲ့ေၾကာင္းသိရွိရေလသည္။

ဘုရင္မၾကီးရွင္ေစာပု အမ်ားဆုံးျပဳျပင္မြမ္းမံ၍ ကုသုိလ္ေကာင္းမႈအမ်ားဆံုး ျပဳခဲ့သည္ဟုယူဆရေသာေစတီေတာ္မွာ
ဒဂုန္ (ရန္ကုန္)ျမိဳ႕ရွိ ဒဂုန္ဆံေတာ္ရွင္ ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္ၾကီးေပတည္း။ ဘုရင္မၾကီးသည္ ေရႊတိဂံုဆံေတာ္ရွင္ေစတီၾကီး
အား အလြန္တရာၾကည္ညိဳလွ၍ ထိုေစတီေတာ္ၾကီးတြင္ သဒၶြါတရား ထက္သန္လွစြာျဖင့္ကုသိုလ္ေကာင္းမႈမ်ားျပဳသည္။
သမက္ ေတာ္အား ထီးနန္းလႊဲအပ္ျပီးသည့္ေနာက္တြင္ ဒဂုန္ျမိဳ႔သို႔ေရႊ႕ေျပာင္းစံျမန္းသည္။ေရႊတိဂံုဘုရားၾကီး၏
အေရွ႔ဘက္ေစာင္းတန္း အလယ္ပစၥယာတြင္ သကၠရာဇ္ ၁၂၄၁ခုႏွစ္ (ခရစ္ႏွစ္ ၁၈၈ဝ)တြင္ ေက်ာက္စာဌာနမွ
တူးေဖာ္ေတြ႔ရွိေသာ ပါဠိဘာသာ၊ မြန္ဘာသာ ျမန္မာဘာသာတို႔ျဖင့္ ေရးထိုးထားသည့္ ေက်ာက္စာတိုင္သံုးတိုင္ရွိသည္။
ထုိေက်ာက္စာမ်ားတြင္ ဘုရင္မၾကီး ရွင္ေစာပုနွင့္ သမက္ေတာ္တုိ႔သည္ ဒဂုန္ဆံေတာ္ရွင္ေစတီအား မည္ကဲ့သုိ
ဉာဏ္ေတာ္ျမွင့္တင္၍ မည္ကဲ့သုိ႔ျပဳျပင္မြမ္းမံခဲ့ ပံုမ်ားကို အက်ယ္တဝင့္ေဖာ္ျပထားသည္။ ထိုမြန္ေက်ာက္စာတြင္
မြန္ကို(ရၼန္=ရမန္) ဟုေရးထိုးခဲ့ပါသည္။ မြန္တုိင္းဌာန ရာမညေဒသ၏ မင္းအဆက္ဆက္တုိ႔သည္ ေစတီေတာ္ၾကီးကို
အစဥ္အဆက္ ျပဳျပင္မြမ္းမံခဲ့ၾကသည္။

ထိုေနာက္ ရွင္ေစာပုႏွင့္သမက္ေတာ္တို႔သည္ သမက္ေတာ္မင္းျပဳေသာ ကာလအတြင္း သားႏွင့္အမိတို႔ စစ္သည္
ဗိုလ္ပါအေပါင္းျခံရံလ်က္ ဘုရားေျခေတာ္ရင္း၌ ၾကြေရာက္စံျမန္းျပီးလွ်င္ ၾကီးစြာေသာအလွဴဒါနျပဳၾကသည္။ ေစတီေတာ္
ပတ္လည္ရွိ ေခ်ာက္ကမ္းပါးႏွင့္ ခ်ဳိင့္ဝွမ္းမ်ားကုိ ဂဝံေက်ာက္တံုးၾကီးျဖင့္ဖို႔ေစသည္။ ျမင့္ေသာကုန္းေျမကိုညီညာေစရန္
တူးညွိ ေစသည္။ အျပင္ဘက္တို႔တြင္ ဂဝံေက်ာက္တံုးမ်ားျဖင့္စီေစသည္။ ေစတီကိုခံေသာ ပစၥယာေပၚတြင္ေက်ာက္ထီးမ်ား
ျပဳလုပ္၍ ေရႊခ်သည္။ ပန္းတင္ခံုပစၥယာကိုခါးဖြဲ႔၍ ေက်ာက္ျဖင့္ျပီးေသာ ဆီမီးအိမ္တုိ႔ျဖင့္ပတ္လည္စီထားသည္စသည္ျဖင့္
ေရႊတိဂံု ေက်ာက္စာ၌ ဆံေတာ္ရွင္အား အထူးတလည္ မြမ္းမံပံုမ်ားကိုေဖာ္ျပထားသည္။

ဘုရင္မၾကီးသည္ ဒဂုန္ဆံေတာ္ရွင္ျမတ္ကို အလြန္တရာၾကည္ညိဳေတာ္မူသျဖင့္ မိမိ၏ကိုယ္အေလးခ်ိန္ျဖစ္ေသာ
ေရႊ ၂၅ ပိႆ ာကုိ မ်က္ပါးခတ္ျပီးလွ်င္ေစတီေတာ္ၾကီးတြင္ ေရႊသကၤန္းကပ္လွဴေတာ္မူသည္။ ျမိဳ႔သူ၊ ျမိဳ႔သားတို႔ကလည္း
ေရႊပိႆ ာခ်ိန္ ၅ဝ မွ်ကိုကူ၍ပူေဇာ္ၾကသည္။ ဘုရင္မၾကီးသည္ေၾကးခ်ိန္ ၁၇ဝဝ ပိႆ ာရွိေခါင္းေလာင္းၾကီးတစ္လံုးကို
လည္း သြန္းလုပ္လွဴဒါန္းသည္။

ေစတီေတာ္ၾကီးအတြက္နယ္ေျမေလးရပ္လွဴေတာ္မူရာ ထိုနယ္ေျမေလးရပ္မွာဤသုိ႔ျဖစ္သည္။
-ေစတီေတာ္မွ အေရွ႕လားေသာ္ က်ဳိက္ကနက္ ဘုရားအထိ
-အေနာက္လားေသာ္ က်ဳိက္ေျမာင္းဘုရားအထိ
-ေျမာက္လားေသာ္ က်ိဳက္မိုးရပ္အထိ
-ေတာင္လားေသာ္ က်ဳိက္ႏုတ္ဘုရား (အခ်ဳိ႔က က်ဳိက္သုတ္ဟုလည္း ဆိုသည္) အထိဟူ၍သတ္မွတ္၍ ဘုရားၾကီး၏
ဝတၱကေျမအျဖစ္လွဴေတာ္မူသည္။ ထို႔ျပင္ဘုရားၾကီး ရင္ျပင္ေတာ္အျပည့္ေက်ာက္ျပားခင္းသည္။ ရင္ျပင္ေတာ္အဆံုး
ပတ္လည္တြင္ မဟာရံတံတုိင္းခုနစ္ထပ္ျပဳလုပ္၍ တံတုိင္းမ်ားအၾကားတြင္ အုန္းပင္၊ ထန္းပင္၊ ေပပင္၊ သရက္ ပိႏၷဲ၊
ကံ့ေကာ္ စသည့္အပင္အမ်ဳိးမ်ဳိးကို စုိက္ေစသည္။ တံတုိင္းေအာက္ဆင့္ ေစတီပတ္ဝန္းက်င္တြင္္ ဇရပ္ၾကီးမ်ားကို
ေဆာက္လုပ္ေစေလသည္။

ေရႊတိဂံုေစတီေတာ္ျမတ္တြင္ ဘုရင္မၾကီး လွဴဒါန္းခဲ့ေသာေကာင္းမႈ၊ အလွဴဒါနမ်ားႏွင့္စပ္လ်ဥ္း၍ ေစတီေတာ္ၾကီးမ်ား၏
သမိုင္းနွင့္ မြန္သမိုင္းတို႔၌ေဖာ္ျပသည္မွာ ရွင္ေစာပုသည္ေစတီေတာ္ၾကီးတြင္ ထီးျဖဴေလးစင္း၊ ေရႊသပိတ္ေလးလံုး၊
ေရႊပန္းကန္ေလးလံုး (ပန္းကန္တလံုးလွ်င္ ဆန္တတင္းခ်က္ဝင္သည္။) ေငြပန္းကန္ရွစ္လံုး၊ ေရႊဇြန္းေလးစင္း၊
ေငြဇြန္းရွစ္စင္း၊ (ဇြန္းတစင္းလွ်င္ ဆန္တစလယ္ခ်က္ ဝင္သည္။) ဆြမ္းသင္ပုတ္ေတာ္ ၄၄ ခြက္၊ ေရအုိးၾကီးေလးလံုး၊
ေထြးအင္ေလးလံုး၊ ကုလားစည္ေလးလံုးႏွင့္ ေစာင္းတန္း မုခ္ ေလးဘက္ေလးေဆာင္တို႔ကို လွဴဒါန္းခဲ့သည္။

ထုိ႔ျပင္ ေစတီေတာ္ၾကီး၏ ေဝယ်ာဝစၥေဆာင္ရြက္ရန္ တံခါးေစာင့္၊ တံျမက္လွဲ၊ ပန္းတင္သမား၊ ဆီမီးခြက္ထြန္းသမား
စသည္တို႔ကိုလည္းလွဴထား၍ ေစတီေတာ္ၾကီးအား မြမ္းမံျပဳျပင္ရန္ ပန္းထိမ္ဖိုေလးဖိုႏွင့္ ပတ္ဝုိင္းေလးဝုိင္းကိုလည္း
ထားရွိသည္။ ဘုရင္မၾကီးသည္ ေစတီေတာ္ၾကီးအတြက္ ထိုမွ်ျပည့္စံုလံုေလာက္စြာလွဴဒါန္းထားျပီးလွ်င္ ေန႔စဥ္ေန႔တုိင္းလည္း
ဥပုသ္ သီတင္းေဆာက္တည္သည္။ အေနာက္ဘက္ေစာင္းတန္းမွကုန္းေပၚသို႔တက္၍ ဆံေတာ္ရွင္ေစတီေတာ္ၾကီးကို
ၾကည္လင္သဒၶါ ႀကီးမားစြာျဖင့္ ဖူးေျမာ္ ၾကည္ညိဳေလ့ ရွိေပသည္။

ဘုရင္မၾကီး ရွင္ေစာပုသည္ သကၠရာဇ္ ၈၃၄ ခုႏွစ္ သက္ေတာ္ ၇၉ နွစ္တြင္ ဒဂုန္ျမိဳ႔၌စံေနစဥ္ ကံကုန္သည္။
ျပည္ေထာင္စုျမန္မာရာဇဝင္တေလွ်ာက္တြင္တစ္ပါးတည္းေသာျပည္ၾကီးရွင္ ဘုရင္မၾကီးေပတည္း။
ခမည္းေတာ္၊ ေမာင္ေတာ္၊ သားေတာ္၊ တူေတာ္ႏွင့္ သမက္ေတာ္တို႔သည္ မင္းခ်ည္းႏွင္နွင္ျဖစ္ၾက၍ ကိုယ္တိုင္လည္း
တခ်ိန္က အင္းဝဘုရင္ေလးပါး၏ မိဖုရားအဆက္ဆက္ တင္ေျမွာက္ျခင္းခံခဲ့ရေသာ ထူးျခား သည့္ မဟာေသြး မဟာဆီ
တစ္ပါး ျဖစ္ေပသည္။ ဘုရင္မၾကီး ဒဂုန္တြင္စံျမန္းစဥ္က ဘုုရင္မၾကီး၏ စံအိမ္ေတာ္သည္ ေရႊတိဂံုအေနာက္ဘက္ရွိ
စစ္တပ္ေနရာျဖစ္ မ ည္ဟု ခန္႔မွန္းရေၾကာင္း ေရႊတိဂံုသမိုင္းတစ္ေစာင္တြင္ ေဖာ္ျပသည္။

ေရႊတိဂံုဆံေတာ္ရွင္ျမတ္၏ အေနာက္ေတာင္ဘက္၌ ျမိဳ႕နန္းတည္၍ ေဆာက္လုပ္ထားေသာ စံအိမ္ေတာ္၌အသက္
ထက္ဆံုးေနထိုင္ျပီးလွ်င္ ဥပုသ္သီလေစာင့္ထိန္းကာ တရားဘာဝနာစီးျဖန္းေလ့ရွိသည္။ ေရႊေတာင္ၾကီးပမာ ေရႊေရာင္
တဝင္းဝင္းႏွင့္ တင့္တယ္သပၸာယ္စြာရွိေနေသာ ဆံေတာ္ရွင္ေစတီၾကီးကို ဇရာေရာဂါဖိစီး၍ ဇိဝိေျႏၵခ်ဳပ္လုဆဲခါနီးအထိ
သမာဓိ တည္စြာျဖင့္ အာရုံျပဳကာလက္အုပ္ခ်ီ၍ ၾကည္ညိဳျမတ္ႏုိးရွိခိုးလ်က္ပင္ ကံေတာ္ကုန္သည္ဟုဆိုၾကေလသည္။
ဘုရင္မၾကီး နတ္ျပည္စံလြန္ေသာအခါတြင္ အေလာင္းေတာ္ကိုဟံသာဝတီသုိ႔ ျပန္မယူဘဲ ဘုရင္မၾကီး ေပ်ာ္ေမြ႔သည့္
ဒဂုန္(ရန္ကုန္)တြင္ သျၤဂိဳ ဟ္ခဲ့သည္။

ဒဂုန္ျမိဳ႕ေျမနီကုန္းရဲတပ္စခန္းႏွင့္စမ္းေခ်ာင္းအၾကားတြင္ ရွင္ေစာပုကုန္းဟု ယေန႔တုိင္ေခၚေဝၚေနၾကေသာအရပ္ရွိရာ
ထိုအရပ္သည္ ရွင္ေစာပု၏ သခၤ်ဳိင္းေတာ္ရွိရာ အရပ္ဟုယူဆၾကသည္။ ရန္ကုန္ၿမိဳ႕၊ စမ္းေခ်ာင္းၿမိဳ႕နယ္၊ ဝင္ဆာလမ္းကိုလည္း
ရွင္ေစာပုလမ္းဟု ယေန႔တုိင္မွည့္ေခၚေလသည္။

ဘုရင္မၾကီး အသံုးျပဳခဲ့သည္ဟုဆိုေသာ ေရႊေခါင္းေဆာင္းတစ္ခုကို လန္ဒန္ျမိဳ႕ဝိတိုရိယႏွင့္ အယ္လဗတ္ျပတုိက္ၾကီးတြင္
ယေန႔တုိင္ျပသထားေလသည္။

ျမန္မာအဲရင္းအဖြဲ႕